Najlepiej zgłosić się między 5. a 12. dniem cyklu (licząc od pierwszego dnia miesiączki), kiedy piersi są mniej wrażliwe na ucisk. Kobiety po menopauzie mogą wykonać badanie w dowolnym dniu.
Mammografia – informacje o badaniu
Mammografia to jedno z najważniejszych badań w diagnostyce obrazowej piersi, wykorzystujące niewielkie dawki promieniowania rentgenowskiego (RTG) generowane przez specjalistyczny aparat – mammograf.
Wykazuje bardzo wysoką skuteczność u kobiet w wieku dojrzałym, co wiąże się z naturalnymi zmianami zachodzącymi w budowie gruczołu piersiowego – ilość tkanki gruczołowej stopniowo maleje na rzecz tkanki tłuszczowej, co znacząco poprawia czytelność obrazu RTG.
Wysoka rozdzielczość badania pozwala na wykrycie bezobjawowych, milimetrowych zmian nowotworowych oraz mikrozwapnień na długo przed tym, zanim staną się one wyczuwalne podczas samobadania czy kontroli palpacyjnej.
Czułość diagnostyczna mammografii wynosi średnio od 80% do 90% (zależnie od gęstości tkanki), co czyni ją kluczowym narzędziem we wczesnym wykrywaniu raka piersi.
Na czym polega badanie mammografii
Podczas mammografii wykorzystuje się niską dawkę promieniowania rentgenowskiego (RTG). Badanie polega na umieszczeniu piersi na specjalnej podstawce aparatu i dociśnięciu jej od góry specjalną płytką. Taka kompresja jest niezbędna, ponieważ spłaszcza tkankę gruczołową, co pozwala uzyskać wyraźny i ostry obraz przy minimalnej dawce promieniowania. Zazwyczaj wykonuje się po dwa zdjęcia każdej piersi – od góry oraz pod kątem.
Jak przygotować się do badania mammografii?
Do mammografii nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Badanie nie wymaga bycia na czczo ani odstawienia leków. Istotne jest jednak zaplanowanie terminu zgodnie z cyklem miesiączkowym oraz przestrzeganie paru prostych zasad w dniu wizyty. Zapewnia to lepszy komfort podczas badania i zapobiega powstawaniu przekłamań na zdjęciach.
Przygotowania pacjenta do badania
- 1
- 2
W dniu badania nie należy stosować pod pachami ani na skórze piersi antyperspirantów, dezodorantów, balsamów ani talku. Zawarte w nich składniki mogą tworzyć na zdjęciu RTG plamy przypominające zmiany chorobowe.
- 3
Najlepiej założyć dwuczęściowy strój (np. bluzkę ze spodniami lub spódnicą), co ułatwi wygodne przystąpienie do badania.
- 4
Na wizytę warto zabrać ze sobą opisy i płyty z poprzednich badań (mammografii lub USG), aby lekarz mógł porównać aktualny obraz z wcześniejszym.
- 5
Przed wykonaniem zdjęcia należy poinformować technika o obecności implantów, ciąży lub karmieniu piersią.
Kiedy wykonuje się mammografię?
Mammografię wykonuje się rutynowo u kobiet od 40. lub 45. roku życia, ponieważ wraz z wiekiem rośnie ryzyko wystąpienia zmian w piersiach. W Polsce w ramach programu profilaktycznego NFZ z bezpłatnego badania bez skierowania mogą skorzystać kobiety w wieku 45–74 lata (co 2 lata).
Wskazaniem do pilnej diagnostyki – niezależnie od wieku – są takie objawy jak wyczuwalny guzek, wyciek z brodawki, zmiana kształtu piersi, zmiany na skórze lub obciążenie genetyczne w rodzinie.
Przeciwwskazania i ograniczenia do wykonania badania
Mammografia jest badaniem bezpiecznym i małoinwazyjnym, jednak istnieją sytuacje, w których jej wykonanie jest niewskazane lub wymaga zastosowania odmiennych procedur diagnostycznych:
- Ciąża (przeciwwskazanie bezwzględne dla profilaktyki). U kobiet w ciąży nie wykonuje się rutynowej mammografii. W uzasadnionych przypadkach klinicznych (np. podejrzeń zmian nowotworowych) badanie można przeprowadzić wyłącznie na wyraźne zlecenie lekarza, przy zastosowaniu specjalnych osłon.
- U młodych kobiet dominuje gęsta tkanka gruczołowa, co znacznie obniża wartość diagnostyczną zdjęć RTG (promienie nie przenikają przez nią tak dobrze jak przez tkankę tłuszczową). Standardową metodą diagnostyczną w tej grupie wiekowej jest USG piersi.
- Implanty stanowią przeszkodę mechaniczną i zasłaniają miąższ gruczołu. Badanie jest możliwe do wykonania, ale wymaga zastosowania specjalnej techniki obrazowania (metody Eklunda) oraz doświadczonego personelu, aby zapobiec uszkodzeniu implantu i uzyskać pełen obraz tkanki.
Ograniczenia techniczne i stan pacjentki:
- Silny ból lub aktywne infekcje skóry mogą uniemożliwić prawidłowy, niezbędny ucisk (kompresję) piersi podczas badania.
- Brak możliwości przyjęcia wymuszonej pozycji (np. z powodu utraty ruchomości w stawach barkowych lub przykurczów) może utrudnić prawidłowe ułożenie pacjentki w aparacie.
- Świeże urazy lub zmiany na skórze piersi stanowią czasowe przeciwwskazanie do ucisku fizycznego.
Jak wygląda i jak długo trwa badanie?
Badanie odbywa się w gabinecie diagnostycznym pod opieką elektroradiologa. Pacjentka rozbiera się do pasa, po czym technik układa pierś na płytce aparatu. Następnie pierś jest dociskana z góry na kilka sekund, podczas których wykonywane jest zdjęcie RTG. Nacisk może wywołać chwilowy dyskomfort, jednak trwa bardzo krótko i jest całkowicie bezpieczny dla tkanek.
Cała wizyta w gabinecie zajmuje około 15 minut. Samo naświetlanie i wykonywanie zdjęć trwa po kilka sekund dla każdej projekcji.
Tomosynteza – czym jest i czym różni się od badania RTG i klasycznej mammografii?
Tomosynteza (mammografia 3D) to nowocześniejszy wariant tradycyjnej mammografii. Klasyczne badanie RTG daje jeden płaski obraz 2D, na którym tkanki nakładają się na siebie. W tomosyntezie lampa aparatu przesuwa się po łuku, wykonując serię zdjęć pod różnymi kątami. Komputer składa je następnie w trójwymiarowy obraz podzielony na milimetrowe warstwy.
Dzięki możliwości oceny tkanki warstwa po warstwie tomosynteza zwiększa wykrywalność zmian nowotworowych o 20–40% i zmniejsza liczbę wyników fałszywie dodatnich o 15–40%. Metoda ta sprawdza się szczególnie dobrze u kobiet o gęstej budowie gruczołowej piersi.