Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Zapalenie mięśnia sercowego – objawy, przyczyny, badania

Zapalenie mięśnia sercowego to choroba, w której w obrębie mięśnia serca rozwija się proces zapalny prowadzący do uszkodzenia kardiomiocytów- komórek odpowiedzialnych za kurczliwość serca. Mechanizm choroby może być związany z bezpośrednim działaniem czynników infekcyjnych, najczęściej wirusów, ale także z reakcją immunologiczną organizmu lub działaniem substancji toksycznych. Zapalenie mięśnia sercowego występuje stosunkowo rzadko, jednak jego dokładna częstość jest trudna do oszacowania, ponieważ część przypadków przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Szacuje się, że choroba dotyczy około 10-20 osób na 100 000 rocznie. Najczęściej rozpoznawana jest u młodych dorosłych, zwłaszcza mężczyzn między 20. a 40. rokiem życia. U dzieci i osób starszych występuje rzadziej, choć może pojawić się w każdym wieku, szczególnie po infekcjach wirusowych.

W zależności od rozległości i dynamiki procesu zapalnego obraz kliniczny bywa bardzo zróżnicowany: od łagodnych dolegliwości przypominających przedłużającą się infekcję wirusową po ciężkie postacie prowadzące do niewydolności serca lub groźnych zaburzeń rytmu.

Zapalenie mięśnia sercowego pozostaje chorobą wymagającą dużej czujności diagnostycznej z punktu widzenia klinicysty. Objawy często mają charakter nieswoisty i mogą pojawić się dopiero kilka dni lub tygodni po przebytej infekcji dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego. U części pacjentów choroba przebiega skąpoobjawowo i bywa rozpoznawana przypadkowo, u innych natomiast może prowadzić do istotnego pogorszenia funkcji serca i poważnych powikłań kardiologicznych.

Zapalenie mięśnia sercowego – przyczyny i mechanizmy rozwoju choroby

Najczęstszą przyczyną zapalenia mięśnia sercowego są zakażenia wirusowe. Wśród patogenów najczęściej wiązanych z rozwojem choroby wymienia się:

W ostatnich latach zwrócono również uwagę na przypadki zapalenia mięśnia sercowego rozwijające się w przebiegu zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Patomechanizm choroby jest złożony i obejmuje zarówno bezpośrednie uszkodzenie komórek serca przez czynnik zakaźny, jak i wtórną odpowiedź immunologiczną organizmu. W początkowej fazie dochodzi do wniknięcia patogenu do komórek mięśnia sercowego, co prowadzi do ich uszkodzenia. W kolejnej fazie aktywowany zostaje układ odpornościowy – komórki zapalne oraz mediatory reakcji zapalnej, w tym cytokiny, mogą dodatkowo nasilać proces uszkodzenia tkanki serca.

Poza infekcjami wirusowymi zapalenie mięśnia sercowego może mieć także inne przyczyny. Do możliwych czynników etiologicznych należą m.in. zakażenia bakteryjne, w tym borelioza wywoływana przez Borrelia burgdorferi, choroby autoimmunologiczne przebiegające z nieprawidłową aktywacją układu odpornościowego, reakcje nadwrażliwości na niektóre leki oraz działanie substancji toksycznych. Znacznie rzadziej choroba rozwija się w przebiegu zakażeń pasożytniczych lub grzybiczych.

Warto podkreślić, że mimo postępu diagnostyki w części przypadków nie udaje się jednoznacznie ustalić czynnika wywołującego chorobę. W takich sytuacjach mówi się o zapaleniu mięśnia sercowego o nieustalonej etiologii.

Zapalenie mięśnia sercowego – objawy

Zapalenie mięśnia sercowego może dawać bardzo różnorodne objawy. U wielu pacjentów choroba rozwija się po przebytej infekcji górnych dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego.

Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

U części chorych pojawiają się także objawy przypominające infekcję, takie jak gorączka, bóle mięśni czy ogólne osłabienie. W cięższych przypadkach może rozwinąć się niewydolność serca objawiająca się nasilającą dusznością, obrzękami kończyn dolnych i znacznym pogorszeniem wydolności organizmu.

Ciśnienie tętnicze w zapaleniu mięśnia sercowego

W cięższych postaciach zapalenia mięśnia sercowego zdarza się, że dochodzi do wyraźnego pogorszenia pracy serca. Jeśli proces zapalny obejmuje większą część mięśnia sercowego, jego kurczliwość słabnie i serce zaczyna pompować krew mniej efektywnie. W takiej sytuacji może pojawić się spadek ciśnienia tętniczego, a w skrajnych przypadkach rozwija się wstrząs kardiogenny – stan wymagający pilnego leczenia w warunkach oddziału kardiologii lub intensywnej terapii.

U wielu pacjentów przebieg choroby jest jednak znacznie łagodniejszy. W takich sytuacjach ciśnienie tętnicze może pozostawać prawidłowe, a pierwszymi objawami są raczej zmęczenie, duszność czy kołatanie serca. Dopiero gdy uszkodzenie mięśnia sercowego jest większe, zaczynają pojawiać się wyraźniejsze zaburzenia krążenia związane z obniżeniem rzutu serca.

Zapalenie mięśnia sercowego – jakie badania wykonuje się w diagnostyce?

Rozpoznanie zapalenia mięśnia sercowego opiera się na ocenie objawów, badaniu lekarskim oraz wynikach badań dodatkowych. Jednym z podstawowych badań jest elektrokardiogram (EKG), który może wykazywać zaburzenia rytmu serca lub zmiany w odcinku ST i załamku T.

Istotną rolę odgrywa również echokardiografia, pozwalająca ocenić funkcję skurczową serca i ewentualne zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego.

W diagnostyce wykorzystuje się także badania laboratoryjne. Podwyższone stężenia markerów uszkodzenia mięśnia sercowego, takich jak troponiny, mogą świadczyć o toczącym się procesie zapalnym. W badaniach krwi często obserwuje się również podwyższone parametry stanu zapalnego. CRP w zapaleniu mięśnia sercowego bywa zwiększone, choć jego poziom nie zawsze koreluje z ciężkością choroby.

W wybranych przypadkach wykonuje się rezonans magnetyczny serca, który pozwala wykryć obszary zapalenia i uszkodzenia mięśnia sercowego.

Zapalenie mięśnia sercowego u dziecka

Choć choroba częściej rozpoznawana jest u dorosłych, zapalenie mięśnia sercowego również może wystąpić u najmłodszych pacjentów. Jednak u dzieci objawy bywają mniej charakterystyczne niż u dorosłych.

W przypadku dzieci w przebiegu zapalenia mięśnia sercowego w szczególności mogą pojawić się:

Są to objawy niecharakterystyczne, które wystąpić mogą również w innych jednostkach chorobowych. Z tego powodu rozpoznanie choroby u dzieci bywa trudniejsze i często wymaga szczegółowej diagnostyki kardiologicznej.

Zapalenie mięśnia sercowego – leczenie

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy przede wszystkim od przyczyny choroby oraz od stopnia uszkodzenia mięśnia sercowego. U wielu pacjentów podstawą postępowania jest leczenie zachowawcze oraz ograniczenie wysiłku fizycznego. W okresie aktywnego procesu zapalnego zaleca się odpoczynek i unikanie intensywnej aktywności, ponieważ nadmierne obciążenie serca może nasilać uszkodzenie mięśnia sercowego i sprzyjać zaburzeniom rytmu.

Jeśli dochodzi do pogorszenia funkcji serca lub pojawiają się objawy niewydolności serca, stosuje się leczenie farmakologiczne zgodne z zasadami terapii niewydolności serca. W praktyce obejmuje ono najczęściej:
– inhibitory konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensyny,
– beta-blokery zmniejszające obciążenie serca,
– leki moczopędne w przypadku objawów przewodnienia.

Istotne jest również leczenie przyczynowe. W przypadku potwierdzonej infekcji bakteryjnej stosuje się odpowiednią antybiotykoterapię, natomiast w wybranych sytuacjach – zwłaszcza przy podejrzeniu mechanizmu autoimmunologicznego – rozważa się leczenie immunosupresyjne. W cięższych postaciach choroby konieczna może być hospitalizacja i intensywne leczenie kardiologiczne.

Niezależnie od przebiegu choroby ważna jest dalsza kontrola kardiologiczna, ponieważ u części pacjentów proces zapalny ustępuje całkowicie, a u innych może pozostawić trwałe zaburzenia funkcji mięśnia sercowego.

Zapalenie mięśnia sercowego – powikłania

Choć u wielu pacjentów choroba ustępuje bez trwałych następstw, powikłania zapalenia mięśnia sercowego w wybranych przypadkach mogą prowadzić do poważnych konsekwencji.

Do najważniejszych powikłań zapalenia mięśnia sercowego należą:

Ryzyko powikłań zależy przede wszystkim od rozległości uszkodzenia mięśnia sercowego oraz od czasu rozpoczęcia leczenia. W przypadku podejrzenia zapalenia mięśnia sercowego należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Pytania i odpowiedzi

Czy po zapaleniu mięśnia sercowego można wrócić do aktywności fizycznej?

W większości przypadków powrót do aktywności fizycznej jest możliwy, ale powinien nastąpić dopiero po ustąpieniu procesu zapalnego i po ocenie kardiologicznej. Zwykle zaleca się kilkumiesięczne ograniczenie intensywnego wysiłku oraz kontrolne badania serca przed stopniowym powrotem do treningu.

Czy zapalenie mięśnia sercowego może nawracać?

Tak, w niektórych sytuacjach choroba może nawracać. Dotyczy to zwłaszcza przypadków związanych z chorobami autoimmunologicznymi lub utrzymującym się procesem zapalnym w mięśniu sercowym. Dlatego pacjenci po przebytym zapaleniu mięśnia sercowego powinni pozostawać pod kontrolą kardiologiczną.

Jak odróżnić zapalenie mięśnia sercowego od zawału serca?

Objawy obu chorób mogą być podobne, ponieważ w obu przypadkach może występować ból w klatce piersiowej oraz podwyższone stężenie troponin. Różnica polega przede wszystkim na przyczynie: zawał serca jest skutkiem zamknięcia tętnicy wieńcowej, natomiast zapalenie mięśnia sercowego wynika z procesu zapalnego w tkance serca. Ostateczne rozpoznanie opiera się na badaniach kardiologicznych, takich jak EKG, echokardiografia czy rezonans magnetyczny serca.

Bibliografia