Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Tętniak mózgu to jedna z tych diagnoz, które budzą lęk. Niestety pęknięty tętniak bezpośrednio zagraża życiu. Jednocześnie wiele osób ma go w sobie przez całe życie, nigdy się o tym nie dowiadując. W tym artykule, w przystępny sposób, tłumaczymy czym jest tętniak mózgu, jakie daje objawy (także przed pęknięciem), jak go wykryć, jak się go leczy i jakie są rokowania, jeśli już zostanie stwierdzony.

Tętniak mózgu – co to jest?

Tętniak mózgu to nieprawidłowe, workowate lub wrzecionowate uwypuklenie ściany tętnicy mózgowej. Powstaje w miejscu, gdzie ściana naczynia jest osłabiona, a pod wpływem ciśnienia krwi rozdyma się jak balon. Problem polega na tym, że ścianа tętniaka jest cieńsza i słabsza niż zdrowego naczynia, więc może pęknąć, prowadząc do groźnego krwotoku.

Kilka liczb, które oddają skalę zjawiska:

Najczęściej tętniaki tworzą się w obrębie tzw. koła tętniczego mózgu (koła Willisa) – u podstawy mózgu, gdzie tętnice się rozgałęziają.

Tętniak mózgu i jego objawy

Objawy tętniaka zależą w głównej mierze od tego, czy tętniak jest niepęknięty, czy doszło już do jego pęknięcia.

Niepęknięty tętniak najczęściej nie daje żadnych objawów i bywa wykrywany przypadkowo. Sygnały ostrzegawcze pojawiają się zwykle, gdy tętniak jest duży i uciska sąsiednie struktury nerwowe. Mogą wtedy wystąpić:

Szczególnie niepokojący jest tzw. ból ostrzegawczy (sentinel headache): nagły, nietypowy, silny ból głowy, który może poprzedzać pęknięcie o dni lub tygodnie. Każdy taki epizod wymaga pilnej konsultacji.

Pęknięcie tętniaka to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Krew wypływa do przestrzeni podpajęczynówkowej, wywołując krwotok podpajęczynówkowy. Charakterystyczne objawy to:

Wystąpienie tych objawów wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia (112 lub 999). W tym przypadku liczy się każda minuta.

Przyczyny i czynniki ryzyka. Czy tętniak mózgu jest dziedziczny?

Tętniaki powstają wskutek osłabienia ściany naczynia, do którego przyczynia się wiele czynników. Dzielimy je na te, na które mamy wpływ, i te niezależne.

Czynniki, które możemy modyfikować:

Czynniki niezależne od nas:

Czy tętniak mózgu jest dziedziczny? Sama wada nie dziedziczy się wprost jak kolor oczu, ale skłonność do tętniaków bywa rodzinna. Ryzyko jest wyraźnie wyższe u osób, które mają krewnych pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo) z tętniakiem. Zwłaszcza gdy chorowały co najmniej dwie takie osoby. W takich przypadkach lekarz może zalecić badania przesiewowe naczyń mózgu.

Jak wykryć tętniaka mózgu? Diagnostyka

Pytanie „jak wykryć tętniaka mózgu” jest o tyle istotne, że wczesne rozpoznanie może realnie uratować życie. Niepęknięte tętniaki dobrze uwidaczniają nowoczesne, w większości nieinwazyjne badania obrazowe naczyń:

Przy podejrzeniu pęknięcia tętniaka mózgu w pierwszej kolejności wykonuje się tomografię głowy, która szybko wykrywa krwotok. W diagnostyce planowej i przesiewowej najczęściej sięga się po angio-MR lub angio-TK. DSA rezerwuje się do szczegółowego planowania leczenia.

Leczenie tętniaka mózgu

Sposób leczenia zależy od wielkości, kształtu i lokalizacji tętniaka, wieku i stanu pacjenta oraz tego, czy tętniak pękł. Nie każdy niepęknięty tętniak wymaga natychmiastowej operacji.

Decyzję podejmuje zespół neurochirurgów i neuroradiologów. W przypadku pękniętego tętniaka leczenie jest pilne i ma na celu zatrzymanie krwawienia oraz zapobieżenie ponownemu krwotokowi. Przy niepękniętych tętniakach lekarz bilansuje ryzyko pęknięcia z ryzykiem samego zabiegu.

Czy tętniak mózgu może się wchłonąć?

Niestety, tętniak mózgu nie wchłania się i nie znika samoistnie – nie da się go wyleczyć odpoczynkiem czy lekami. Raz powstałe uwypuklenie ściany naczynia pozostaje, a z czasem może się nawet powiększać. Dlatego wykryty tętniak wymaga albo regularnej obserwacji, albo leczenia zabiegowego.

Wyjątkowo zdarza się, że w tętniaku tworzy się skrzeplina (tętniak częściowo zakrzepły), co bywa mylnie interpretowane jako wchłonięcie – nie jest to jednak wyleczenie i nadal wymaga nadzoru specjalisty. Kluczowy wniosek: tętniaka nie wolno bagatelizować ani liczyć na to, że sam zniknie.

Rokowanie w tętniaku mózgu

Rokowania zależą przede wszystkim od tego, czy tętniak pękł.

W przypadku niepękniętego tętniaka rokowanie jest zwykle dobre. Wiele osób żyje z nim latami, a ryzyko pęknięcia (przy odpowiedniej kontroli) bywa niskie. Ryzyko to rośnie wraz z wielkością zmiany:

Średnie roczne ryzyko pęknięcia szacuje się na ok. 1,4%, a w ciągu 5 lat – ok. 3,4%.

W przypadku pękniętego tętniaka rokowanie jest poważne: śmiertelność w ciągu 30 dni od krwotoku podpajęczynówkowego sięga, zależnie od źródeł, 32-67%, a część chorych, którzy przeżyją, zmaga się z trwałymi następstwami neurologicznymi. To pokazuje, jak ogromne znaczenie ma wczesne wykrycie i leczenie zmiany, zanim dojdzie do pęknięcia.

Profilaktyka i kiedy się badać

Nie ma metody w 100% zapobiegającej tętniakom, ale można istotnie zmniejszyć ryzyko:

Q&A

1. Czy zmiana w naczyniu krwionośnym daje wyraźne sygnały ostrzegawcze?

Najczęściej nie. Większość niepękniętych tętniaków mózgu przez lata nie daje żadnych objawów i bywa wykrywana przypadkowo, np. przy okazji rezonansu głowy. To podstępna cecha tej choroby. Wyraźniejsze sygnały pojawiają się, gdy tętniak osiąga większe rozmiary i uciska sąsiednie struktury. Mogą wystąpić: jednostronny ból głowy, opadanie powieki, podwójne widzenie, zaburzenia mowy czy drętwienia. Szczególnie niepokojący jest tzw. ból ostrzegawczy: nagły, nietypowy ból głowy poprzedzający pęknięcie. Najgroźniejszym objawem jest piorunujący, najsilniejszy w życiu ból głowy z nudnościami, sztywnością karku i zaburzeniami świadomości. Tak objawia się pęknięcie tętniaka, wymagające natychmiastowego wezwania pogotowia. Z powodu skąpoobjawowości wczesne wykrycie zależy w dużej mierze od badań obrazowych.

2. Jakie czynniki zwiększają ryzyko jego powstania?

Na ryzyko powstania i pęknięcia tętniaka mózgu wpływają czynniki, na które mamy wpływ, oraz te niezależne. Do modyfikowalnych należą przede wszystkim: palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, nadużywanie alkoholu oraz stosowanie narkotyków (zwłaszcza kokainy i amfetaminy). Czynniki niezależne to: wiek (najczęściej po 40.-50. roku życia), płeć żeńska, obciążenie rodzinne oraz niektóre choroby wrodzone, np. zwyrodnienie wielotorbielowate nerek czy choroby tkanki łącznej (zespół Ehlersa-Danlosa). Ryzyko rośnie również po przebytym krwotoku z innego tętniaka. Najważniejsza profilaktyka jest prosta: nie pal, kontroluj ciśnienie krwi, ograniczaj alkohol i dbaj o zdrowy styl życia. Osoby z dodatnim wywiadem rodzinnym (zwłaszcza dwoje krewnych pierwszego stopnia) powinny omówić z lekarzem badania przesiewowe naczyń mózgu.

3. Czy można wykryć problem zanim dojdzie do powikłań?

Tak i to jest klucz do uniknięcia najgroźniejszego powikłania, czyli jego pęknięcia. Niepęknięte tętniaki dobrze uwidaczniają nowoczesne, nieinwazyjne badania naczyń mózgu: angiografia rezonansu magnetycznego (angio-MR) oraz angiografia tomografii komputerowej (angio-TK). Pozwalają wykryć tętniaka oraz ocenić jego wielkość, kształt i położenie jeszcze zanim wystąpią objawy. „Złotym standardem” w szczegółowej ocenie pozostaje cyfrowa angiografia subtrakcyjna (DSA). Badania przesiewowe rozważa się zwłaszcza u osób z obciążającym wywiadem rodzinnym lub chorobami zwiększającymi ryzyko. Wykryty tętniak nie zawsze wymaga operacji. Część małych zmian jedynie się obserwuje, regularnie kontrolując ich wielkość. Wczesne rozpoznanie daje czas na zaplanowanie leczenia w warunkach stabilnych, a nie w stanie zagrożenia życia.

Umów się na badanie obrazowe

Bibliografia: