Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Rodzaje piersi – jak sprawdzić swój typ piersi. Co dla kobiety oznacza budowa gruczołowa?

Świadomość dotycząca zdrowia piersi słusznie kojarzy się nam z regularnie wykonywanymi: samobadaniem, USG lub mammografią. Jednak aby nasza wiedza o piersiach była kompletna warto wspomnieć o jeszcze jednym elemencie, który ma fundamentalne znaczenie dla skutecznej i rozsądnej profilaktyki. Mowa o typie budowy tkankowej piersi. Budowa piersi ma ogromne znaczenie dla skuteczności profilaktyki raka piersi, choć wiele kobiet wciąż nie wie, czym właściwie jest tzw. „gęsta” lub „gruczołowa” pierś.

Poznanie własnego typu budowy piersi nie powinno być absolutnie powodem do niepokoju. To po prostu cenna informacja diagnostyczna, która pozwala lekarzom dobrać odpowiednie narzędzia, aby skutecznie i precyzyjnie dbać o nasze zdrowie.

Jak sprawdzić swój typ piersi?

Piersi każdej kobiety są wyjątkowe, jednak z punktu widzenia diagnostyki obrazowej ocenia się je pod kątem proporcji dwóch głównych składników: tkanki tłuszczowej oraz tkanki gruczołowej. Radiolodzy dzielą je na cztery podstawowe typy:

• A (budowa tłuszczowa): piersi składają się niemal w całości z tkanki tłuszczowej. Są bardzo przejrzyste w badaniu mammograficznym.

 • B (rozproszone zagęszczenia gruczołowe): w strukturze dominuje tłuszcz, ale widoczne są pojedyncze, rozproszone obszary tkanki gruczołowej.

 • C (budowa heterogennie gruczołowa): tkanka gruczołowa zajmuje znaczną część piersi, co może utrudniać dostrzeżenie małych zmian w standardowej mammografii (wspólnie z typem D dotyczy to od 40% do 50% kobiet po 40. roku życia).

• D (budowa wybitnie gruczołowa): piersi zawierają bardzo mało tkanki tłuszczowej. Dominacja tkanki gruczołowej sprawia, że obraz z mammografu jest niemal całkowicie biały.

Ważne: Typu budowy piersi nie da się ocenić „na oko” ani poprzez dotyk. To, czy pierś jest jędrna, miękka, duża czy mała, nie odzwierciedla precyzyjnie jej struktury wewnętrznej. Jedynym sposobem na poznanie swojego typu jest wykonanie badania obrazowego: mammografii, gdzie typ budowy jest obowiązkowo opisywany przez radiologa.

Budowa gruczołowa a ryzyko – co mówią fakty?

Wokół tematu piersi o budowie gruczołowej narosło wiele mitów, które mogą budzić niepotrzebny lęk. Spójrzmy na to z perspektywy współczesnej wiedzy medycznej. Jak podkreśla specjalistka radiologii i diagnostyki obrazowej, dr Jolanta Łapczyńska, która od ponad dwudziestu lat zajmuje się diagnostyką chorób piersi (zarówno w Polsce, jak i w brytyjskich ośrodkach typu Breast Unit):

„Wysoka zawartość tkanki gruczołowej jest cechą całkowicie naturalną. Bardzo często występuje u młodych kobiet, nie ma związku z rozmiarem piersi – równie dobrze może występować u kobiet noszących rozmiar miseczki A. Budowa gruczołowa nie jest chorobą ani patologią. To po prostu jedna z anatomicznych odmian kobiecego ciała” – mówi dr Łapczyńska.

Budowa gruczołowa – efekt maskowania

Z punktu widzenia onkologii i radiologii, budowa wybitnie gruczołowa (typy C i D) wiążę się z efektem maskowania występującym w trakcie badania za pomocą mammografu.

Czynnik maskujący

To kluczowy aspekt, na który zwraca uwagę dr Jolanta Łapczyńska. W tradycyjnej mammografii tkanka tłuszczowa jest ciemna (czarna), natomiast tkanka gruczołowa oraz ewentualne zmiany nowotworowe są jasne (białe). Jeśli pierś ma budowę wybitnie gruczołową, na zdjęciu mammograficznym widzimy „białą plamę”. W takiej sytuacji ewentualny mały guz (również biały) może ukryć się za zdrową tkanką gruczołową. Lekarze nazywają to zjawiskiem maskowania.

Piersi gruczołowe po 40. roku życia jako biomarker zwiększonego ryzyka

Z danych klinicznych wynika, że około 20% osób po 40 r. ż.  z dominacją tkanki gruczołowej może zachorować na raka piersi. Jest to statystycznie istotny wskaźnik, który sprawia, że budowę gruczołową uznaje się za biomarker zwiększonego ryzyka. Tkanka gruczołowa to miejsce, w którym naturalnie zachodzą intensywne przemiany komórkowe, stąd wynika ta korelacja. Warto jednak pamiętać, że jest to tylko jeden z wielu czynników ryzyka (obok genetyki czy stylu życia), a nie wyrok. Ryzyko to głównie i silnie wiąże się z wiekiem (rośnie, gdy stajemy się starsze, mimo że z upływem lat po menopauzie tkanka gruczołowa naturalnie zanika na rzecz tłuszczowej). Znaczenie tej wiedzy doceniają globalne instytucje. Od września 2024 roku amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) wprowadziła bezwzględny nakaz, aby placówki diagnostyki obrazowej informowały pacjentki o strukturze ich piersi, wskazując ją właśnie jako biomarker ryzyka oraz czynnik maskujący w mammografii. Wprowadzenie tych przepisów ma na celu dać kobietom wiedzę, która pozwoli im świadomie współdecydować o swojej ścieżce profilaktycznej.

Postępowanie diagnostyczne: Jak to wygląda w Polsce?

Polskie wytyczne oraz programy przesiewowe (screeningowe) wyraźnie rozróżniają ścieżki postępowania dla kobiet w zależności od wieku, co bezpośrednio wiąże się ze statystycznymi zmianami w gęstości ich piersi.

Pacjentki przed 40. rokiem życia

U kobiet młodszych piersi w sposób naturalny charakteryzują się wysoką gęstością i budową wybitnie gruczołową.

Pacjentki po 40. i 50. roku życia

Wraz z wiekiem oraz przechodzeniem okresu menopauzy, struktura piersi ulega tzw. inwolucji tłuszczowej (tkanka gruczołowa naturalnie zanika, ustępując miejsca tłuszczowej).

• Podstawowa metoda:
Podstawą populacyjnego programu badań przesiewowych w Polsce jest mammografia. W Polsce bezpłatnym programem screeningowym (bez skierowania) objęte są kobiety w wieku 45-74 lata (badanie wykonuje się co 2 lata).

• Pułapka gęstości:
Jeśli jednak kobieta po 40. lub 50. roku życia nadal utrzymuje budowę heterogennie bądź wybitnie gruczołową (co, jak wiemy, dotyczy blisko połowy populacji), sama mammografia nie jest wystarczająca. Polskie standardy medyczne rekomendują wówczas diagnostykę komplementarną, czyli uzupełnienie mammografii o badanie USG, aby zniwelować opisywany wcześniej efekt maskowania. Od 2024 roku Polskie Towarzystwo Radiologiczne, podążając za jego Amerykańskim i Europejskim odpowiednikiem, wprowadziło zalecenie wykonywania profilaktycznego badania rezonansu magnetycznego piersi, co 2-3 lata, u kobiet z tzw. gęstymi piersiami (typ C i D).

Rezonans magnetyczny piersi – ostateczny krok diagnostyczny

W podsumowaniu debaty nad personalizacją profilaktyki raka piersi, dr Jolanta Łapczyńska zwraca szczególną uwagę na rolę rezonansu magnetycznego (RM) piersi.

„Jest to obecnie najbardziej czuła metoda diagnostyczna, jaką dysponuje współczesna medycyna. Przy wykonywaniu rezonansu magnetycznego piersi kluczowe jest dożylne podanie środka kontrastowego, w trakcie badania obserwuje się tempo jego wypłukiwania (tzw. wash-out). Na podstawie trzech charakterystycznych krzywych wzmocnienia lekarze są w stanie precyzyjnie ocenić charakter zmiany – czy jest ona łagodna, czy wskazuje na nowotwór.”

Rezonans magnetyczny jest kluczowym, celowanym badaniem u pacjentek z grupy wysokiego ryzyka:

1. Dla kobiet z potwierdzoną mutacją genetyczną (np. w genach BRCA1, BRCA2).

2. Dla młodszych kobiet z bardzo silnym wywiadem rodzinnym (gdy na raka piersi chorowała mama, siostry czy babcie w młodym wieku).  

3. Jako badanie rozstrzygające, gdy wyniki mammografii i USG u pacjentki z wybitnie gruczołowymi piersiami dają niejednoznaczny obraz, a lekarz potrzebuje stuprocentowej pewności.