Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Przysadka mózgowa waży zaledwie 0,5-0,6 grama i mieści się w niewielkim kostnym zagłębieniu u podstawy czaszki, o anatomicznej nazwie: siodło tureckie. Mimo tak małych rozmiarów pełni funkcję nadrzędną w układzie hormonalnym, ponieważ steruje pracą tarczycy, nadnerczy, jajników i jąder, a także procesami wzrostu i gospodarką wodną organizmu. Gdy jej praca zostaje zaburzona, objawy potrafią rozsiać się po całym ciele: od zaburzeń miesiączkowania, przez niepłodność i mlekotok, po bóle głowy i zaburzenia widzenia. Ze względu na różnorodność objawów przyczyna wspomnianych dolegliwości bywa latami nierozpoznana. Rezonans magnetyczny przysadki to badanie, które najczęściej kończy te poszukiwania, precyzyjnie uwidaczniając nawet drobne zmiany o średnicy kilku milimetrów.

Poniżej wyjaśniamy, kiedy rezonans przysadki jest potrzebny, co dokładnie wykrywa, jak się do niego przygotować, ile kosztuje i czy zawsze konieczny jest kontrast.

Kiedy rezonans przysadki mózgowej jest potrzebny?

Rezonans przysadki wykonuje się wtedy, gdy badania hormonalne lub objawy kliniczne wskazują na zaburzenie funkcji tego gruczołu. Jest to badanie potwierdzające i lokalizujące zmianę, a nie przesiewowe – nie wykonuje się go „na wszelki wypadek”.

Najczęstsze wskazania:

Rezonans przysadki mózgowej – co wykrywa?

Rezonans z dedykowanym protokołem uwidacznia struktury o wielkości poniżej 2 milimetrów. Najczęściej wykrywane zmiany to:

Warto poznać skalę zjawiska. Gruczolaki przysadki stanowią około 10-15% wszystkich guzów wewnątrzczaszkowych, a zdecydowana większość z nich to zmiany łagodne. Najczęstszym typem hormonalnie czynnym jest prolaktynoma – odpowiada za około 40% gruczolaków. W badaniach autopsyjnych drobne, bezobjawowe zmiany w przysadce stwierdza się nawet u 10-20% populacji, co pokazuje, jak często są to znaleziska bez znaczenia klinicznego.

Rezonans przysadki mózgowej – jak wygląda badanie?

Przebieg badania jest zbliżony do każdego rezonansu głowy, ale jego protokół jest zupełnie inny. Warstwy (przekroje) są znacznie cieńsze i obejmują wąski obszar siodła tureckiego.

Kluczowa różnica względem standardowego MRI głowy: w badaniu przysadki wykonuje się często sekwencje dynamiczne, czyli serię obrazów tuż po podaniu kontrastu. Przysadka i gruczolak wysycają się kontrastem w różnym tempie. Dzięki tej różnicy możliwe jest ujawnienie zmiany w obrębie przysadki.

Ile trwa rezonans przysadki mózgowej?

Badanie trwa zwykle 20-40 minut:

Do tego należy doliczyć 15-20 minut na wywiad, ankietę bezpieczeństwa i przygotowanie do badania (ułożenie na stole itd.).

Rezonans przysadki mózgowej z kontrastem czy bez?

W praktyce większość badań przysadki wykonuje się z kontrastem. Mikrogruczolak o średnicy 4-5 mm bez kontrastu bywa niewidoczny, ponieważ ma gęstość sygnału zbliżoną do zdrowej tkanki.

Kontrast jest potrzebny, gdy:

Badanie bez kontrastu wystarcza, gdy:

Praktyczna zasada jest taka: jeśli szukamy małej zmiany to kontrast jest niezbędny. Jeśli obserwujemy dużą i znaną zmianę to często można go pominąć. Decyzję podejmuje jednak lekarz radiolog na podstawie skierowania i wskazań klinicznych.

Rezonans przysadki mózgowej – przygotowanie

Przygotowanie jest proste, ale tych kilka punktów ma znaczenie dla jakości wyniku badania MR przysadki:

Rezonans przysadki mózgowej – cena

Badanie refundowane wymaga skierowania od lekarza specjalisty- najczęściej endokrynologa, neurologa lub neurochirurga. Czas oczekiwania w ramach NFZ to zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Prywatnie badanie wykonuje się w ciągu kilku dni, również na podstawie skierowania.

Wynik opisowy otrzymuje się zazwyczaj w ciągu 1-5 dni roboczych, a płytę z obrazami – bezpośrednio po badaniu.

Jakie badania warto wykonać?

Rezonans przysadki jest badaniem drugiego kroku. Poprzedza go diagnostyka hormonalna, która sugeruje lekarzom, czego mają szukać. Osobom z zaburzeniami miesiączkowania, mlekotokiem, niepłodnością lub spadkiem libido polecamy wykonanie pakietu hormonalnego obejmującego prolaktynę, TSH, FT4, FSH, LH, estradiol lub testosteron oraz kortyzol, uzupełnionego o konsultację endokrynologiczną. Osobom z podejrzeniem akromegalii polecamy oznaczenie IGF-1. Dopiero nieprawidłowy wynik hormonalny lub objawy uciskowe (zaburzenia pola widzenia, bóle głowy) są wskazaniem do rezonansu przysadki mózgowej z kontrastem. Taka kolejność pozwala trafnie dobrać protokół badania i nie pozostawia pacjenta samego z interpretacją wyniku.

Q&A – odpowiada lekarz

1. Czy rezonans przysadki pozwala wykryć mikrogruczolaka?

Tak i jest w tym najskuteczniejszą dostępną metodą. Dedykowany protokół z cienkimi warstwami 2-3 mm oraz sekwencjami dynamicznymi po podaniu kontrastu pozwala uwidocznić zmiany już od około 2-3 mm. Kluczowy jest właśnie kontrast, bo bez niego mikrogruczolak często pozostaje niewidoczny. Standardowe MRI głowy nie nadaje się do tego celu, bo obejmuje zbyt grube warstwy.

2. Jakie objawy mogą wskazywać na konieczność wykonania rezonansu przysadki?

Objawy dzielą się na hormonalne i uciskowe. Hormonalne: zaburzenia miesiączkowania, mlekotok, niepłodność, spadek libido, zaburzenia erekcji, nadmierne pragnienie i oddawanie moczu, powiększenie dłoni i stóp, przyrost masy ciała z rozstępami. Objawy uciskowe: zawężenie pola widzenia (zwłaszcza po bokach), podwójne widzenie, uporczywe bóle głowy. Jednak same objawy nie wystarczają, głównym wskazaniem do badania MR przysadki jest nieprawidłowy wynik hormonalny lub potwierdzone zaburzenie widzenia.

3. Czy prawidłowe wyniki hormonów wykluczają zmiany w przysadce?

Nie. Istnieją gruczolaki hormonalnie nieczynne, które nie produkują hormonów i długo nie dające żadnych odchyleń w badaniach krwi. Ujawniają się dopiero wtedy, gdy urosną na tyle, że zaczną uciskać sąsiednie struktury. Stąd wynikają późniejsze zaburzenia pola widzenia lub bóle głowy jako pierwszy objaw. Prawidłowe stężenia hormonów zmniejszają prawdopodobieństwo zmiany czynnej, jednak nie wykluczają guza. Przy objawach uciskowych rezonans jest wskazany niezależnie od wyników hormonalnych.

4. Czy guz przysadki zawsze powoduje zaburzenia hormonalne?

Nie. Około jednej trzeciej gruczolaków to zmiany hormonalnie nieczynne. Co więcej, drobne, przypadkowo wykryte zmiany, tak zwane incydentaloma, stwierdza się u kilkunastu procent osób w badaniach obrazowych wykonanych z zupełnie innego powodu, a większość z nich nigdy nie da objawów. Dlatego wykrycie zmiany w przysadce nie oznacza automatycznie choroby wymagającej leczenia. O postępowaniu decyduje wielkość guza, jego dynamika i wpływ na hormony oraz na widzenie.

5. Czy rezonans przysadki może wyjaśnić przyczynę przewlekłych bólów głowy?

Czasem tak, ale rzadko. Guzy przysadki są przyczyną bólów głowy tylko u niewielkiego odsetka pacjentów i to zwykle dopiero przy dużych makrogruczolakach rozciągających oponę lub przy udarze przysadki. Zdecydowana większość przewlekłych bólów głowy to migrena lub ból napięciowy, których rezonans nie wykaże. Badanie przysadki ma sens, gdy ból towarzyszy zaburzeniom hormonalnym lub pola widzenia. Sam ból głowy bez innych objawów rzadko uzasadnia to badanie.

Lek. med. Katarzyna Lizak – Sabatowska

Bibliografia