Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Rak trzustki – pierwsze objawy, metody rozpoznania

Rak trzustki długo potrafi rozwijać się po cichu. Nie zawsze zaczyna się od silnego bólu – czasem pierwszym sygnałem jest utrata apetytu, chudnięcie, dziwne pobolewanie brzucha, jasny stolec albo zażółcenie białek oczu. Właśnie dlatego objawy łatwo pomylić z niestrawnością, problemami z wątrobą, kamicą żółciową albo przewlekłym stresem. Sprawdź, które symptomy powinny wzbudzić czujność i jakie badania pomagają wykryć zmianę w trzustce.

Jakie są symptomy raka trzustki?

Trzustka jest narządem położonym głęboko w jamie brzusznej, za żołądkiem. Produkuje enzymy trawienne oraz hormony, w tym insulinę, która bierze udział w regulacji poziomu glukozy we krwi. To położenie sprawia, że guz trzustki może przez dłuższy czas nie dawać żadnych objawów, a dolegliwości pojawiają się dopiero wtedy, gdy zmiana uciska przewody żółciowe, nacieka okoliczne tkanki albo zaburza pracę narządu.

W praktyce pacjent może przez jakiś czas odczuwać tylko ogólne pogorszenie samopoczucia: mniejszy apetyt, zmęczenie, dyskomfort po jedzeniu, wzdęcia albo niechęć do tłustych potraw. Takie symptomy nie oznaczają od razu nowotworu, ale jeśli utrzymują się, narastają albo łączą się z chudnięciem lub żółtaczką, wymagają konsultacji.

Szczególnie ważnym sygnałem jest niezamierzona utrata masy ciała. Jeśli ktoś nie zmieniał diety, nie zwiększył aktywności, a mimo to wyraźnie chudnie, wymaga to diagnostyki. Tak samo niepokojący jest ból brzucha połączony z bólem pleców, zwłaszcza gdy jest przewlekły, narasta albo nie przypomina wcześniejszych dolegliwości.

Jakie objawy powoduje rak trzustki?

Do objawów, które mogą występować przy raku trzustki, należą:

Żółtaczka to jeden z najbardziej charakterystycznych sygnałów alarmowych, których nie można ignorować. W raku trzustki może pojawić się wtedy, gdy guz uciska przewód żółciowy i utrudnia odpływ żółci.

W zaawansowanym stadium nowotworu objawy mogą być bardziej nasilone i dotyczyć całego organizmu. Mogą pojawić się: znaczna utrata masy ciała, osłabienie, brak apetytu, nasilony ból, żółtaczka, nudności, wymioty, zaburzenia trawienia, wodobrzusze, zakrzepica albo pogorszenie ogólnej sprawności.

Rak trzustki – przyczyny i czynniki ryzyka

Nie zawsze da się wskazać jednej przyczyny raka trzustki. Najczęściej mówimy raczej o czynnikach, które zwiększają ryzyko zachorowania. Obecność jednego lub nawet kilku z nich nie oznacza, że dana osoba zachoruje, ale może być powodem do większej czujności.

Do czynników ryzyka należą m.in.:

Diagnostyka raka trzustki – jak wygląda?

Diagnostyka raka trzustki zwykle zaczyna się od wizyty u lekarza i oceny objawów. Lekarz pyta o czynniki, które mają największe znaczenie, np. czas trwania dolegliwości, ból, utratę masy ciała, apetyt, kolor moczu i stolca, choroby przewlekłe, cukrzycę, zapalenia trzustki, palenie papierosów i występowanie nowotworów w rodzinie.

W przypadku podejrzenia raka trzustki trzeba działać wielokierunkowo. Potrzebne mogą być badania krwi, badania obrazowe, a czasem także badania endoskopowe i biopsja. Diagnostyka ma dwa cele: wykryć zmianę oraz ocenić, czy choroba jest ograniczona do trzustki, czy zajmuje sąsiednie narządy, naczynia, węzły chłonne albo odległe miejsca.

Badania krwi

CA 19-9 jest markerem nowotworowym wykorzystywanym m.in. w raku trzustki, ale nie służy jako samodzielny test przesiewowy ani jedyne narzędzie rozpoznania. Może być podwyższony także w innych chorobach, np. kamicy żółciowej, zapaleniu dróg żółciowych, zapaleniu trzustki czy chorobach wątroby, a u części pacjentów z rakiem trzustki nie wzrasta.

Dlatego prawidłowy CA 19-9 nie wyklucza raka trzustki, a podwyższony wynik nie potwierdza go automatycznie. Wynik zawsze trzeba interpretować w kontekście objawów i innych badań obrazowych.

USG jamy brzusznej

USG bywa pierwszym badaniem wykonywanym przy bólu brzucha, żółtaczce lub niejasnych objawach ze strony przewodu pokarmowego. Jest dostępne, szybkie i nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Może pokazać poszerzenie dróg żółciowych, zmiany w wątrobie, pęcherzyku żółciowym albo większe nieprawidłowości w okolicy trzustki.

Trzeba jednak pamiętać, że rak trzustki na USG nie zawsze będzie dobrze widoczny. Trzustka leży głęboko, a ocenę mogą utrudniać m.in. gazy jelitowe, budowa ciała pacjenta i położenie zmiany.

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa jest jednym z najważniejszych badań obrazowych w diagnostyce raka trzustki. Pozwala ocenić trzustkę, okoliczne naczynia, węzły chłonne, wątrobę i inne narządy jamy brzusznej. Może pomóc zarówno w wykryciu guza, jak i określeniu, czy można rozważać leczenie operacyjne.

Przy podejrzeniu raka trzustki lekarz może zlecić tomografię w specjalnym protokole trzustkowym, często z dożylnym podaniem kontrastu. Badanie wykonuje się w kilku fazach po podaniu kontrastu, aby dokładniej ocenić zmianę i relację guza do naczyń.

Rezonans magnetyczny i MRCP

Rezonans magnetyczny (MRI) jamy brzusznej może być przydatny w wybranych sytuacjach, zwłaszcza gdy trzeba dokładniej ocenić drogi żółciowe, przewód trzustkowy, wątrobę lub charakter zmiany. Szczególną odmianą badania jest MRCP, czyli cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego. Pozwala ona uzyskać dokładne obrazy dróg żółciowych i trzustkowych bez klasycznej endoskopii.

MRI może być pomocne, gdy wynik tomografii jest niejednoznaczny, gdy lekarz chce lepiej ocenić zmiany w wątrobie albo gdy potrzebna jest dodatkowa informacja o przewodach żółciowych i trzustkowych.

EUS, czyli endoskopowa ultrasonografia

EUS to badanie łączące endoskopię i ultrasonografię. Lekarz wprowadza przez usta cienki endoskop z głowicą USG, dzięki czemu może oglądać trzustkę z bardzo bliska – od strony żołądka i dwunastnicy. To badanie bywa szczególnie przydatne przy mniejszych zmianach oraz wtedy, gdy trzeba pobrać materiał do badania.

ERCP

ERCP, czyli endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna, to badanie endoskopowe dróg żółciowych i trzustkowych. Obecnie częściej wykorzystuje się je nie tylko diagnostycznie, ale także terapeutycznie, np. do udrożnienia zwężonego przewodu żółciowego i założenia stentu, gdy guz powoduje żółtaczkę mechaniczną.

Nie każdy pacjent z podejrzeniem raka trzustki wymaga ERCP. O wyborze badania decyduje lekarz, biorąc pod uwagę objawy, wyniki obrazowania i potrzebę leczenia niedrożności dróg żółciowych.

Biopsja

Obraz kliniczny i badania obrazowe mogą sugerować raka trzustki, jednak do ostatecznego rozpoznania konieczna jest ocena komórek lub tkanki pod mikroskopem. Biopsję można wykonać m.in. pod kontrolą EUS albo przez skórę pod kontrolą USG lub TK. W niektórych sytuacjach, gdy guz wygląda na operacyjny, pacjent może zostać zakwalifikowany bez wcześniejszej biopsji, a rozpoznanie potwierdza się po zabiegu.

Jak przygotować się do badań?

Przygotowanie zależy od rodzaju badania. Na USG jamy brzusznej zwykle trzeba zgłosić się na czczo. Przy tomografii lub rezonansie z kontrastem lekarz może zlecić ocenę funkcji nerek, np. kreatyninę i eGFR. Przy EUS lub ERCP obowiązują zasady podobne jak przy badaniach endoskopowych – pacjent najczęściej musi być na czczo, a niektóre leki wymagają wcześniejszego odstawienia.

Przed badaniem warto zabrać wcześniejsze wyniki: USG, TK, MRI, wypisy ze szpitala, wyniki krwi i listę leków. Szczególnie ważne jest poinformowanie personelu o chorobach nerek, alergiach, wcześniejszych reakcjach na kontrast, cukrzycy, przyjmowaniu leków przeciwkrzepliwych oraz ciąży lub jej podejrzeniu. Więcej praktycznych informacji znajdziesz tutaj: jak przygotować się do badania.

Najczęstsze pytania

1. Jakie są pierwsze objawy raka trzustki?

Pierwsze objawy raka trzustki mogą być bardzo nieswoiste. Należą do nich utrata apetytu, chudnięcie, dyskomfort lub ból w nadbrzuszu, nudności, uczucie pełności po posiłku, zmiana stolca, zmęczenie albo pogorszenie kontroli cukrzycy. Bardziej alarmującym objawem jest żółtaczka, zwłaszcza z ciemnym moczem i jasnym stolcem.

2. Czy rak trzustki wyjdzie na USG?

Czasem tak, ale USG nie zawsze dobrze pokazuje trzustkę. Badanie może wykryć większą zmianę albo pośrednie cechy, np. poszerzenie dróg żółciowych, ale prawidłowe USG nie wyklucza raka trzustki.

3. Czy oznaczenie markera CA 19-9 w badaniu krwi wykrywa raka trzustki?

CA 19-9 może być pomocny, ale nie jest badaniem, które może jednoznacznie wykryć lub wykluczyć raka trzustki. Marker może być podwyższony także w innych chorobach, a u części chorych na raka trzustki pozostaje prawidłowy. Wynik trzeba interpretować razem z objawami i badaniami obrazowymi.

4. Jak długo żyje się z rakiem trzustki?

To zależy od typu nowotworu, stopnia zaawansowania, możliwości leczenia operacyjnego, ogólnego stanu pacjenta i odpowiedzi na leczenie. Rokowania są najlepsze wtedy, gdy chorobę można wykryć wcześnie i usunąć operacyjnie. Nie da się jednak przewidzieć przebiegu choroby wyłącznie na podstawie samej diagnozy – potrzebna jest ocena onkologiczna i wyniki badań.

5. Jak długo rozwija się rak trzustki?

Rak trzustki może rozwijać się przez długi czas, zanim zacznie dawać objawy. Tempo wzrostu i moment pojawienia się dolegliwości zależą m.in. od typu nowotworu, lokalizacji guza i tego, czy zaczyna uciskać drogi żółciowe, naczynia lub nerwy.

6. Czy ból pleców może być objawem raka trzustki?

Może, ale znacznie częściej ból pleców ma inne przyczyny. W kontekście raka trzustki niepokojący jest ból promieniujący z nadbrzusza do pleców, utrzymujący się, narastający lub połączony z chudnięciem, brakiem apetytu, nudnościami lub żółtaczką.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela.

Umów się na badanie obrazowe

Bibliografia: