Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Rak jajnika nie bez powodu bywa nazywany „cichym zabójcą”. Nie dlatego, że nie daje żadnych sygnałów, ale dlatego, że jego pierwsze objawy łatwo pomylić z codziennymi dolegliwościami: wzdęciem, uczuciem pełności, bólem brzucha albo częstszym oddawaniem moczu. Wiele kobiet zaczyna szukać pomocy dopiero wtedy, gdy objawy utrzymują się tygodniami lub zaczynają utrudniać normalne funkcjonowanie. Sprawdź, które sygnały powinny wzbudzić czujność i jakie badania pomagają ocenić, czy zmiana w jajniku wymaga pilnej diagnostyki.

Jakie są najczęstsze objawy raka jajnika?

Rak jajnika to nowotwór złośliwy. Problem polega na tym, że we wczesnym stadium objawy raka jajnika bywają mało charakterystyczne albo nawet w ogóle nie występują. Gdy dolegliwości stają się wyraźniejsze, choroba bywa już bardziej zaawansowana.

Do objawów, które mogą występować przy raku jajnika, należą:

Pojedyncze wzdęcie po posiłku nie musi być powodem do niepokoju. Uwagę powinny zwrócić objawy, które wcześniej się nie pojawiały, utrzymują się, powtarzają przez wiele dni w miesiącu, narastają albo nie pasują do wcześniejszych dolegliwości.

Jakie są czynniki ryzyka raka jajnika?

Rak jajnika może rozwinąć się także u osoby bez wyraźnych czynników ryzyka, ale niektóre sytuacje zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania. Należą do nich m.in.:

Na czym polega diagnostyka raka jajnika?

Diagnostyka raka jajnika zwykle zaczyna się od wizyty u ginekologa. Lekarz pyta o objawy, czas ich trwania, miesiączki, menopauzę, choroby w rodzinie, wcześniejsze torbiele lub guzy jajnika, endometriozę, leczenie hormonalne oraz dotychczasowe wyniki badań. Następnie wykonuje badanie ginekologiczne i decyduje, jakie badania są potrzebne.

Nie ma jednego prostego testu, który może jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć raka jajnika. Rozpoznanie wymaga połączenia informacji z objawów, badania lekarskiego, obrazowania, markerów nowotworowych i – ostatecznie – oceny tkanki pod mikroskopem.

Czy rak jajnika jest widoczny w USG?

USG przezpochwowe jest jednym z najważniejszych badań w ocenie jajników i zmian w przydatkach. Pozwala zobaczyć wielkość jajnika, obecność torbieli lub guza, jego budowę, przegrody, elementy lite, unaczynienie, płyn w jamie brzusznej i inne cechy, które mogą sugerować wyższe lub niższe ryzyko złośliwości.

W tym badaniu lekarz może zobaczyć podejrzaną zmianę, ale nie daje ono stuprocentowej odpowiedzi, czy guz jest rakiem. Wiele guzów i torbieli jajnika ma charakter łagodny, szczególnie u kobiet przed menopauzą.

CA-125, HE4 i algorytm ROMA

CA-125 i HE4 to markery nowotworowe oznaczane z krwi. CA-125 może być podwyższony u kobiet z rakiem jajnika, ale wynik nie jest swoisty wyłącznie dla nowotworu. Wyższe stężenie może pojawiać się także m.in. przy endometriozie, torbielach jajnika, mięśniakach, stanach zapalnych, miesiączce czy ciąży. Zdarza się również, że u części pacjentek z wczesnym rakiem jajnika wynik CA-125 pozostaje prawidłowy.

HE4 to drugi marker oznaczany z próbki krwi, który często ocenia się razem z CA-125. Na podstawie obu wyników oraz informacji, czy kobieta jest przed menopauzą czy po menopauzie, wylicza się tzw. algorytm ROMA. Nie służy on do samodzielnego rozpoznawania raka, ale pomaga oszacować ryzyko, że wykryta zmiana w jajniku może mieć charakter złośliwy. W praktyce markery są jedynie częścią diagnostyki i nie zastępują badania ginekologicznego, USG ani badania histopatologicznego.

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa (TK) jest wykorzystywana głównie wtedy, gdy lekarz chce ocenić zaawansowanie choroby, rozległość zmian, węzły chłonne, otrzewną, jamę brzuszną, miednicę i ewentualne przerzuty. Ważne jest nie tylko wykrycie guza, ale też sprawdzenie, czy choroba ogranicza się do jajnika, czy obejmuje również inne struktury.

W diagnostyce nowo rozpoznanego nabłonkowego raka jajnika obrazowanie obejmuje zwykle USG miednicy oraz tomografię komputerową klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicy. Ponieważ zakres zastosowań tomografii komputerowej jest bardzo szeroki, badanie wykorzystuje się również w diagnostyce wielu innych chorób i stanów nagłych.

Rezonans magnetyczny (MRI)

Rezonans magnetyczny nie zawsze jest pierwszym wyborem przy podejrzeniu raka jajnika, ale bywa bardzo przydatny, jeśli obraz TK pozostaje niejednoznaczny. MRI pomaga dokładniej ocenić charakter zmiany w jajniku, jej strukturę, zawartość, relację do sąsiednich tkanek oraz różnicować niektóre guzy łagodne i podejrzane.

Badanie histopatologiczne

Ostateczne rozpoznanie raka jajnika stawia się na podstawie badania histopatologicznego, czyli oceny materiału tkankowego pod mikroskopem. Najczęściej uzyskuje się go podczas zabiegu operacyjnego, a w określonych sytuacjach także podczas biopsji.

To bardzo ważne, bo obraz USG, tomografia i markery nowotworowe mogą wyraźnie wskazywać na nowotwór, jednak typ raka, jego złośliwość i dalsze decyzje terapeutyczne wymagają potwierdzenia w badaniu tkanki.

Badania genetyczne

U części pacjentek po rozpoznaniu raka jajnika często wykonuje się badania genetyczne, m.in. w kierunku mutacji BRCA1 i BRCA2. Wynik może mieć znaczenie dla leczenia, rokowania oraz oceny ryzyka u krewnych. Jeśli mutacja zostanie potwierdzona, bliskie osoby mogą otrzymać informację na temat tego ważnego czynnika ryzyka.

Badania genetyczne są ważne również u zdrowych kobiet z obciążonym wywiadem rodzinnym. Jeśli w rodzinie występował rak jajnika, rak piersi w młodym wieku, obustronny rak piersi albo kilka zachorowań na nowotwory związane z mutacjami dziedzicznymi, warto porozmawiać z lekarzem o skierowaniu do poradni genetycznej.

Rak jajnika – rokowania

Rokowania w przypadku raku jajnika zależą od wielu czynników. Najważniejsze to stopień zaawansowania choroby w chwili rozpoznania, typ histologiczny nowotworu, stopień złośliwości, możliwość przeprowadzenia skutecznej operacji, odpowiedź organizmu na chemioterapię, wiek pacjentki, stan ogólny i obecność mutacji genetycznych, które mogą wpływać na dobór leczenia.

Najlepsze rokowania są wtedy, gdy choroba zostaje wykryta na wczesnym etapie i jest ograniczona do jajnika lub jajników. Niestety rozpoznanie zazwyczaj następuje później, ponieważ objawy są nieswoiste i łatwo je bagatelizować. Dobra wiadomość jest jednak taka, że leczenie raka jajnika bardzo się rozwinęło – obejmuje chirurgię, chemioterapię, leczenie podtrzymujące, a u wybranych pacjentek terapie celowane.

Na pytanie o długość życia po postawieniu diagnozy raka jajnika nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Dwie pacjentki z tym samym rozpoznaniem mogą mieć inny typ guza, inny stopień zaawansowania i inną odpowiedź organizmu na leczenie. Dlatego rokowania są sprawą bardzo indywidualną i nie muszą pokrywać się z tym, co mówią statystyki.

Najczęstsze pytania

Jakie są pierwsze objawy raka jajnika?

Pierwsze objawy raka jajnika często są nieswoiste. Mogą obejmować wzdęcia, uczucie pełności po małym posiłku, ból podbrzusza lub miednicy, częstsze oddawanie moczu, zmianę rytmu wypróżnień, utratę apetytu i przewlekłe zmęczenie. Niepokojące jest szczególnie to, gdy objawy są nowe, częste i utrzymują się przez kilka tygodni.

Czy rak jajnika jest widoczny w USG?

USG przezpochwowe może wykryć guz lub torbiel jajnika oraz ocenić cechy, które zwiększają lub zmniejszają podejrzenie złośliwości. Nie daje jednak ostatecznego rozpoznania raka.

Czy cytologia wykrywa raka jajnika?

Nie. Cytologia służy głównie do profilaktyki raka szyjki macicy. Prawidłowy wynik cytologii nie wyklucza raka jajnika. Przy podejrzeniu raka jajnika większe znaczenie mają USG przezpochwowe, badanie ginekologiczne, markery CA-125 i HE4 oraz badania obrazowe.

Czy marker CA-125 potwierdza raka jajnika?

Nie samodzielnie. CA-125 może być podwyższony w raku jajnika, ale także w wielu łagodnych stanach, np. endometriozie, torbielach, stanach zapalnych, miesiączce lub ciąży. Może też być prawidłowy u części pacjentek z rakiem jajnika. Dlatego CA-125 jest jedynie badaniem pomocniczym, a nie jednoznacznym testem na raka.

Jak długo rozwija się rak jajnika?

Rak jajnika może rozwijać się przez dłuższy czas bez wyraźnych objawów. Tempo zależy m.in. od typu nowotworu i miejsca rozwoju. Nie da się określić czasu rozwoju choroby wyłącznie na podstawie objawów – potrzebne są badania obrazowe i ocena histopatologiczna.

Rak jajnika – ile lat życia?

To zależy od stopnia zaawansowania, typu nowotworu, możliwości leczenia operacyjnego, odpowiedzi na leczenie i ogólnego stanu pacjentki. Najlepsze rokowania są przy wczesnym wykryciu. W zaawansowanej chorobie rokowania są mniej korzystne, jednak leczenie wciąż może wydłużyć życie i poprawiać jego jakość.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Umów się na badanie obrazowe

Bibliografia