Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Przewlekłe zapalenie stawów – jakie badania warto wykonać?

Ból stawu związany z przeciążeniem zwykle mija po odpoczynku. Inaczej jest wtedy, gdy dolegliwości utrzymują się tygodniami, wracają falami, obejmują większy obszar lub towarzyszy im obrzęk i poranna sztywność. Przewlekłe zapalenie stawów – bo to z nim często wiążą się opisywane dolegliwości – może mieć różne przyczyny. Sprawdź, na czym polega diagnostyka i jakie badania należy wykonać, aby ustalić przyczynę przewlekłego bólu.

Czym jest przewlekłe zapalenie stawów?

Zapalenie stawów to proces, który może obejmować błonę maziową, chrząstkę, kość, więzadła, ścięgna i tkanki okołostawowe. O przewlekłym przebiegu mówi się najczęściej wtedy, gdy objawy utrzymują się przez wiele tygodni lub miesięcy, stopniowo narastają albo nawracają w postaci zaostrzeń.

Co ważne, nie jest to nazwa jednej choroby, lecz opis obrazu klinicznego. Za podobnymi objawami mogą stać m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów, spondyloartropatie, dna moczanowa, choroby tkanki łącznej, powikłania po infekcjach lub choroba zwyrodnieniowa z okresowym wysiękiem.

Od czego robi się stan zapalny stawów? Najczęstsze przyczyny

Stan zapalny powstaje, gdy w obrębie stawu uruchamiają się mechanizmy obronne organizmu. Czasem jest to reakcja przejściowa, np. po urazie. W innych przypadkach proces utrzymuje się dłużej, ponieważ u jego podstaw stoi choroba przewlekła.

Do częstszych przyczyn i mechanizmów należą:

Jakie są objawy przewlekłego zapalenia stawów?

Objawy zapalenia stawów zależą od przyczyny, lokalizacji i aktywności procesu chorobowego. Najczęściej pacjenci zgłaszają:

W bólu zapalnym dolegliwości często nasilają się po odpoczynku, po nocy albo po dłuższym unieruchomieniu, a zmniejszają się po „rozruszaniu”. Z kolei ból mechaniczny częściej narasta przy obciążaniu i łagodnieje po odpoczynku.

RZS – co to jest i jak wiąże się z przewlekłym zapaleniem stawów?

RZS – czyli reumatoidalne zapalenie stawów – to jedna z najważniejszych przyczyn przewlekłego zapalenia stawów. Jest chorobą autoimmunologiczną, w przebiegu której układ odpornościowy wywołuje zapalenie błony maziowej, co może prowadzić do bólu, obrzęku, ograniczenia ruchu, a z czasem do nadżerek kostnych i deformacji. Mogą towarzyszyć mu objawy ogólne, takie jak zmęczenie, stan podgorączkowy czy osłabienie.

W przypadku RZS objawy początkowe często wydają się niepozorne. Typowe są m.in. bóle i obrzęki małych stawów dłoni, nadgarstków lub stóp, uczucie sztywności po przebudzeniu, trudność w zaciśnięciu dłoni, tkliwość stawów oraz dolegliwości po obu stronach ciała. Ponieważ RZS może przypominać inne choroby, rozpoznania nie stawia się na podstawie jednego symptomu ani pojedynczego wyniku badań.

Diagnostyka przewlekłego zapalenia stawów

Przy występowaniu objawów wskazujących na zapalenie warto zgłosić się do lekarza – w pierwszej kolejności do internisty lub specjalisty medycyny rodzinnej, a następnie – jeśli lekarz pierwszego kontaktu uzna to za konieczne – do reumatologa. Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania przedmiotowego. Nie ma jednego testu, który w każdej sytuacji potwierdza lub wyklucza chorobę zapalną, dlatego trzeba połączyć kilka elementów:

Lekarz może zlecić badania laboratoryjne, takie jak OB, CRP, morfologia, czynnik reumatoidalny RF, przeciwciała anty-CCP, kwas moczowy, badania w kierunku infekcji lub – w wybranych sytuacjach – analizę płynu stawowego. Prawidłowe wyniki nie zawsze wykluczają chorobę, a odchylenia nie zawsze oznaczają RZS.

Jaką rolę odgrywa diagnostyka obrazowa? RTG, USG, rezonans magnetyczny

Badania obrazowe pomagają lekarzowi zobaczyć zmiany, których nie da się ocenić podczas zwykłego badania w gabinecie. Dzięki nim można ustalić przyczynę dolegliwości, ocenić stopień zaawansowania zmian i dobrać dalsze leczenie. Do badań wykonywanych w ramach diagnostyki obrazowej należą:

W zależności od objawów rezonans można wykonać dla konkretnej okolicy, np. dłoni, nadgarstka, kolana, biodra, barku, stawu skokowego czy kręgosłupa. W niektórych przypadkach lekarz może rozważyć także bardziej rozległą diagnostykę, np. rezonans magnetyczny całego organizmu obejmujący większy obszar ciała.

To, jakie badanie będzie najbardziej odpowiednie, zależy od rodzaju dolegliwości, czasu ich trwania oraz tego, co lekarz chce dokładnie ocenić. Nie zawsze potrzebne są wszystkie metody – często już jedno dobrze dobrane badanie dostarcza ważnych informacji potrzebnych do postawienia diagnozy.

Kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Nie każdy ból stawu oznacza chorobę przewlekłą, jednak są sytuacje, w których nie warto odkładać konsultacji na później. Dotyczy to przede wszystkim dolegliwości, które utrzymują się przez dłuższy czas, nawracają lub stopniowo się nasilają mimo odpoczynku i domowych sposobów łagodzenia bólu.

Wizyta u lekarza jest szczególnie wskazana wtedy, gdy problemy ze stawami zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie – np. chodzenie, chwytanie przedmiotów, wstawanie z łóżka czy wykonywanie pracy. Konsultacji wymagają także objawy pojawiające się po obu stronach ciała lub obejmujące kilka stawów jednocześnie.

Nie należy zwlekać z diagnostyką również wtedy, gdy dolegliwościom stawowym towarzyszą objawy ogólne, takie jak przewlekłe zmęczenie, gorączka, utrata masy ciała, zmiany skórne czy dolegliwości ze strony oczu albo kręgosłupa. Szybka diagnostyka ma znaczenie, ponieważ część chorób zapalnych stawów może prowadzić do trwałych uszkodzeń tkanek już we wczesnym etapie choroby. A im wcześniejsza diagnoza, tym większa szansa na skuteczne leczenie, ograniczenie postępu zmian i poprawę komfortu życia.

Najczęstsze pytania

Jakie są objawy zapalenia stawów?

Najczęściej są to ból, obrzęk, tkliwość, ocieplenie stawu, sztywność poranna, ograniczenie ruchu i pogorszenie sprawności. Objawy zapalne często nasilają się po odpoczynku, a częściowo zmniejszają po rozruszaniu.

Czym różni się ostre zapalenie stawów od przewlekłego?

Ostre zapalenie stawów pojawia się nagle i zwykle daje wyraźne objawy, takie jak silny ból, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie stawu. Może wystąpić m.in. w przebiegu dny moczanowej, po urazie, w infekcyjnym zapaleniu stawu lub podczas zaostrzenia choroby przewlekłej. Natomiast przewlekłe zapalenie stawów rozwija się dłużej i utrzymuje przez wiele tygodni albo miesięcy. Objawy często mają zmienne nasilenie – okresy poprawy mogą przeplatać się z nawrotami bólu.

Czy RZS zawsze widać w RTG?

Nie. We wczesnym RZS zdjęcie RTG może nie wykazywać jeszcze typowych uszkodzeń. Dlatego w diagnostyce wykorzystuje się także badania krwi, ocenę kliniczną, USG i rezonans magnetyczny, które mogą lepiej pokazać wczesne zapalenie tkanek miękkich.

Jakie badanie obrazowe jest najlepsze przy przewlekłym zapaleniu stawów?

Nie ma jednego najlepszego badania dla wszystkich pacjentów. RTG dobrze ocenia zmiany kostne i zaawansowanie uszkodzeń, USG pokazuje wysięk i zapalenie błony maziowej w stawach powierzchownych, a MRI pozwala ocenić tkanki miękkie, szpik kostny i wczesne zmiany niewidoczne w RTG.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Umów się na badanie obrazowe

Bibliografia