Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Mikrogruczolak przysadki – objawy i diagnostyka

Ma zaledwie kilka milimetrów, a potrafi wywrócić do góry nogami całą gospodarkę hormonalną – wywołując niepłodność, spadek libido czy niewyjaśnione zmęczenie. Mikrogruczolak przysadki – bo o nim mowa – to niewielka i zazwyczaj łagodna zmiana, którą trudno uchwycić bez nowoczesnej diagnostyki obrazowej. Sprawdź, jakie daje objaw i dlaczego właśnie rezonans magnetyczny z kontrastem (a nie tomografia) jest złotym standardem w jego wykrywaniu!

Czym jest mikrogruczolak przysadki?

Przysadka to niewielki gruczoł położony u podstawy mózgu. Choć ma rozmiar groszku, wpływa na pracę wielu narządów, bo wydziela hormony sterujące m.in. tarczycą, nadnerczami, jajnikami, jądrami i wzrostem. Gruczolak przysadki to zmiana wywodząca się z komórek tego gruczołu. Jeśli ma mniej niż 10 mm, określa się ją jako mikrogruczolaka, a większe zmiany nazywa się makrogruczolakami.

Mikrogruczolaki przysadki mózgowej mogą być hormonalnie czynne albo nieczynne:

Mikrogruczolak przysadki – czy to nowotwór?

Mikrogruczolak przysadki to zmiana nowotworowa o łagodnym charakterze. W praktyce oznacza to, że nie daje on przerzutów do innych narządów. Z tego powodu często przebiega znacznie mniej agresywnie niż inne choroby nowotworowe. Określenie „nowotwór” odnosi się tutaj do nieprawidłowego rozrostu komórek przysadki, który może – ale nie musi – wpływać na funkcjonowanie organizmu.

Warto jednak pamiętać, że mimo łagodnego charakteru, mikrogruczolak może mieć znaczenie kliniczne, zwłaszcza jeśli wpływa na równowagę hormonalną lub – co zdarza się rzadziej – stopniowo się powiększa. Dlatego tak ważna jest regularna kontrola lekarska.

Skąd bierze się mikrogruczolak przysadki i jakie są jego rodzaje?

Dokładny mechanizm powstawania mikrogruczolaków nie jest do końca poznany. U części pacjentów można wskazać tło genetyczne lub predyspozycje rodzinne, jednak zdecydowana większość zmian pojawia się sporadycznie, bez uchwytnej przyczyny. Warto podkreślić, że czynniki takie jak stres, styl życia czy urazy głowy nie są uznawane za bezpośrednią przyczynę powstawania gruczolaka. Mogą natomiast wpływać na funkcjonowanie układu hormonalnego i nasilenie objawów, co czasami prowadzi do szybszego wykrycia zmiany.

Najczęściej opisuje się kilka typów zmian:

Jakie są charakterystyczne objawy mikrogruczolaka przysadki?

Objawy mikrogruczolaka przysadki zależą głównie od tego, jaki hormon jest wydzielany w nadmiarze. Sam fakt, że zmiana ma kilka milimetrów, nie mówi jeszcze, jak będzie wpływać na organizm. Niewielki gruczolak czynny hormonalnie zazwyczaj daje więcej dolegliwości niż większa, ale nieczynna zmiana.

Najczęstsze sygnały, które mogą skłonić do diagnostyki, to:

U kobiet najczęściej niepokoją zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę, mlekotok, obniżone libido i suchość pochwy. U mężczyzn sygnałem alarmowym bywa spadek libido, zaburzenia erekcji, niepłodność, powiększenie piersi albo przewlekłe zmęczenie.

Ale uwaga: Nie każdy z tych objawów oznacza obecność guza przysadki. Wiele występuje także w chorobach tarczycy, zaburzeniach metabolicznych, przewlekłym stresie, depresji albo przy stosowaniu niektórych leków, dlatego konieczna jest poszerzona diagnostyka.

Jak boli głowa przy gruczolaku przysadki?

Ból głowy przy gruczolaku przysadki nie ma jednego, stałego wzorca. Może być tępy, przewlekły, odczuwany w okolicy czoła, skroni albo za oczami. Sam ból głowy rzadko wystarcza jednak do rozpoznania mikrogruczolaka, bo większość dolegliwości tego rodzaju ma inne przyczyny.

Pilnej konsultacji wymaga natomiast nagły, bardzo silny ból głowy, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu zaburzenia widzenia, opadanie powieki, podwójne widzenie, wymioty, sztywność karku, senność lub omdlenie. Takie objawy mogą sugerować poważny stan neurologiczny, np. udar mózgu.

Jak przebiega diagnostyka mikrogruczolaka przysadki?

Rozpoznanie Pituitary adenoma opiera się zwykle na połączeniu dwóch elementów: badań hormonalnych oraz obrazowania mózgu. Każde z nich dostarcza innych informacji i dopiero razem pozwalają ocenić sytuację kliniczną.

Rezonans magnetyczny przysadki pokazuje, czy istnieje zmiana, jaka jest jej wielkość oraz dokładne położenie. Nie pozwala jednak określić, czy guz produkuje hormony i jak bardzo wpływa na organizm. Z kolei badania krwi pokazują aktywność hormonalną, jednak bez obrazu przysadki nie pozwalają jednoznacznie wskazać źródło problemu.

W diagnostyce lekarz może zlecić m.in.:

Szczególnie istotna jest interpretacja podwyższonej prolaktyny. Jej wzrost nie zawsze oznacza obecność gruczolaka – może być fizjologiczny (np. w ciąży lub podczas karmienia piersią), ale też wynikać ze stresu, intensywnego wysiłku, niedoczynności tarczycy, chorób nerek czy działania niektórych leków.

Dlatego pojedynczy wynik badania laboratoryjnego nigdy nie powinien być oceniany w oderwaniu od objawów i zawsze wymaga interpretacji przez lekarza.

Rezonans magnetyczny przysadki – dlaczego to złoty środek w diagnostyce mikrogruczolaka przysadki?

W diagnostyce mikrogruczolaka przysadki kluczową rolę odgrywa rezonans magnetyczny (MRI), który jest obecnie najbardziej precyzyjnym badaniem obrazowym tej okolicy. Wynika to m.in. z faktu, że przysadka jest bardzo małą strukturą, a mikrogruczolaki często mają kilka milimetrów średnicy i mogą być trudne do wykrycia innymi metodami.

W przypadku podejrzenia mikrogruczolaka wykonuje się tzw. MRI przysadki w protokole celowanym, czyli badanie skoncentrowane na okolicy siodła tureckiego (anatomiczna nazwa niewielkiego zagłębienia w kości klinowej). Często podaje się również środek kontrastowy, który pozwala zobaczyć różnice pomiędzy prawidłową tkanką przysadki a ogniskiem gruczolaka. Dzięki temu drobne zmiany stają się bardziej widoczne.

Rezonans magnetyczny pozwala ocenić nie tylko samą obecność zmiany, ale także:

To właśnie ta kompleksowa ocena sprawia, że MRI jest uznawany za „złoty standard” w diagnostyce zmian przysadki.

Badanie jest bezpieczne, ponieważ nie wykorzystuje promieniowania jonizującego. Wymaga jednak odpowiedniego przygotowania – przed jego wykonaniem należy poinformować personel o wszczepionych implantach, rozruszniku serca, metalowych elementach w ciele, chorobach nerek, alergiach oraz ewentualnej ciąży.

Jak wygląda badanie rezonansem? Sama procedura jest krótka, bezinwazyjna i wymaga jedynie pozostania nieruchomo przez kilkanaście–kilkadziesiąt minut w tunelu aparatu.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

W przypadku występowania niepokojących objawów pierwszym krokiem powinien być kontakt z lekarzem pierwszego kontaktu (internistą lub lekarzem rodzinnym), który może zlecić podstawowe badania i skierować dalej do odpowiedniego specjalisty. Najczęściej dalszą diagnostyką zajmuje się endokrynolog, a w wybranych sytuacjach również ginekolog, androlog lub neurolog i okulista (zwłaszcza przy zaburzeniach widzenia).

Postępowanie związane z obecnością mikrogruczolaka przysadki najczęściej polega na regularnej obserwacji i kontroli hormonalnej oraz obrazowej. W przypadku zmian czynnych hormonalnie stosuje się leczenie farmakologiczne, a rzadziej – przy większych lub opornych guzach – rozważa się leczenie operacyjne.

Najczęstsze pytania

Czy mikrogruczolak przysadki jest niebezpieczny?

Najczęściej nie jest zmianą złośliwą, ale może być ważny klinicznie. Znaczenie zależy głównie od aktywności hormonalnej, wzrostu zmiany i ewentualnego wpływu na widzenie.

Czy mikrogruczolak przysadki może się wchłonąć?

Słowo „wchłonąć” nie jest tu najprecyzyjniejsze. Część zmian, zwłaszcza prolaktynomy, może zmniejszać się pod wpływem leczenia. Zdarza się też, że bardzo mała zmiana jest trudna do ponownego uwidocznienia w kolejnym MRI. Nie należy jednak zakładać, że problem sam zniknie bez kontroli.

Mikrogruczolak przysadki a prolaktyna – jaki jest związek?

Mikrogruczolak może wydzielać prolaktynę, a jej nadmiar powodować nieregularne miesiączki, mlekotok, niepłodność, spadek libido lub zaburzenia erekcji. Sama podwyższona prolaktyna nie zawsze oznacza gruczolaka, dlatego lekarz bierze też pod uwagę czynniki takie jak: przyjmowane leki, funkcjonowanie tarczycy, ciąża, stres, choroby nerek i wynik MRI.

Czy każdy mikrogruczolak wymaga operacji?

Nie. Wiele mikrogruczolaków nie wymaga leczenia operacyjnego. Część jest obserwowana, a prolaktynomy często leczy się farmakologicznie. Decyzję podejmuje lekarz na podstawie typu zmiany, wyników hormonów, objawów i obrazu rezonansu magnetycznego.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela.

Bibliografia