Więcej pewności dzięki naszym badaniom obrazowym

Badania zatok – jak dowiedzieć się, co dzieje się w zatokach?

Ból czoła, ucisk przy nosie, zatkany nos – problemy z zatokami potrafią skutecznie utrudnić dzień. Czasem mijają po infekcji, ale bywa, że wracają co kilka tygodni, ciągną się miesiącami albo nie reagują na leczenie tak, jak powinny. Wtedy warto sprawdzić, co naprawdę dzieje się w nosie i zatokach przynosowych. Zobacz, jakie badania na zatoki wykonuje się najczęściej, kiedy wystarcza badanie laryngologiczne, a kiedy lekarz może zlecić RTG, tomografię komputerową lub rezonans.

Kiedy warto zrobić badania zatok?

Zatoki przynosowe to wypełnione powietrzem przestrzenie w kościach twarzoczaszki. Znajdują się m.in. w okolicy czoła, policzków, nasady nosa i głębiej – za jamą nosową. Gdy błona śluzowa nosa i zatok jest obrzęknięta, ujścia zatok mogą się zwężać, a wydzielina ma trudniejszą drogę odpływu. Stąd biorą się objawy, które pacjenci często opisują jako ból zatok, rozpieranie, zatkany nos albo spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

Badanie zatok warto rozważyć, gdy dolegliwości są nietypowe, przedłużają się lub nawracają. Szczególnie ważna jest konsultacja, jeśli objawy utrzymują się dłużej niż typowe przeziębienie, nasilają się po początkowej poprawie albo często powracają mimo leczenia.

Do objawów, które mogą skłonić do diagnostyki, należą:

Nie każdy ból w okolicy czoła oznacza zapalenie zatok. Podobne dolegliwości może dawać migrena, napięciowe bóle głowy, problemy stomatologiczne, choroby stawu skroniowo-żuchwowego, alergia albo skrzywienie przegrody nosa. Dlatego diagnostyka zaczyna się zwykle od rozmowy z lekarzem i badania nosa, a dopiero później – jeśli są ku temu wskazania – rozważa się badania obrazowe.

Jakie są badania zatok?

Diagnostyka zatok może obejmować kilka różnych metod. Ich wybór zależy m.in. od objawów, podejrzenia lekarza i tego, czy chodzi o infekcję ostrą, przewlekły problem, uraz, polipy, wadę anatomiczną czy przygotowanie do zabiegu.

Badanie laryngologiczne nosa i zatok

Podstawą jest badanie nosa wykonane przez lekarza, najczęściej laryngologa. Specjalista ocenia drożność nosa, wygląd błony śluzowej, obecność wydzieliny, obrzęku, polipów, skrzywienia przegrody lub innych zmian widocznych w jamie nosowej. Dla pacjenta jest to zwykle krótkie badanie, które nie wymaga szczególnego przygotowania.

Już na tym etapie lekarz może wstępnie ocenić, czy problem wygląda bardziej na infekcję, alergię, przewlekły stan zapalny, przeszkodę anatomiczną czy inną przyczynę niedrożności nosa. Badanie laryngologiczne często decyduje o tym, czy potrzebne będzie RTG zatok, tomografia komputerowa, rezonans czy leczenie bez dodatkowego obrazowania.

Endoskopia nosa

Endoskopia nosa to dokładniejsze badanie jam nosa przy użyciu cienkiego narzędzia z kamerą lub układem optycznym. Pozwala obejrzeć miejsca, których nie widać dobrze w prostym badaniu. Lekarz może ocenić m.in. ujścia zatok, małżowiny nosowe, przegrodę, obecność polipów, wydzieliny lub zmian zapalnych.

Procedurę można przeprowadzić w znieczuleniu miejscowym albo przy zastosowaniu preparatu zmniejszającego obrzęk błony śluzowej. Zwykle trwa ona krótko. Dla wielu pacjentów wiąże się z uczuciem rozpierania lub łaskotania w nosie, a nie z bólem.

RTG zatok, czyli prześwietlenie zatok

RTG zatok, potocznie nazywane prześwietleniem zatok, to klasyczne badanie rentgenowskie. Może pokazać m.in. zacienienie zatok, obecność poziomu płynu, pogrubienie błony śluzowej lub słabszą powietrzność wybranych zatok.

W praktyce RTG zatok bywa pomocne w wybranych sytuacjach, ale ma ograniczenia. Obraz jest mniej dokładny niż w tomografii, a nakładające się struktury czaszki mogą utrudniać ocenę. Dlatego w diagnostyce przewlekłych, nawracających lub bardziej złożonych problemów z zatokami coraz większe znaczenie ma tomografia komputerowa.

Tomografia komputerowa zatok

To jedno z najdokładniejszych badań obrazowych w ocenie zatok przynosowych i struktur kostnych twarzoczaszki. Tomograf komputerowy pokazuje zatoki warstwa po warstwie, dlatego dobrze sprawdza się przy przewlekłym zapaleniu zatok, podejrzeniu polipów, ocenie drożności ujść zatok, wad anatomicznych, powikłań, urazów oraz przed planowanym leczeniem operacyjnym.

W wielu przypadkach TK zatok wykonuje się bez kontrastu. Kontrast może być potrzebny dopiero w szczególnych sytuacjach, np. gdy lekarz podejrzewa powikłania, zmianę guzowatą lub proces obejmujący tkanki poza zatokami. Badanie jest szybkie, ale wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, dlatego powinno być wykonywane zgodnie ze wskazaniami.

Rezonans magnetyczny zatok

Rezonans magnetyczny nie jest zwykle pierwszym wyborem przy typowym zapaleniu zatok, ale ma swoje ważne zastosowania. Dobrze pokazuje tkanki miękkie, dlatego może być rozważany wtedy, gdy trzeba dokładniej ocenić podejrzaną zmianę, oczodół, okolice podstawy czaszki, powikłania zapalenia albo zmiany, które nie wyglądają jak zwykły stan zapalny.

MRI nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego. Wymaga jednak pozostania bez ruchu w aparacie przez dłuższy czas niż TK, a przed badaniem trzeba poinformować personel o implantach, rozruszniku serca, metalowych elementach w ciele, klaustrofobii, ciąży i chorobach nerek, szczególnie jeśli planowany jest kontrast.

USG nosa i zatok

USG ma dość ograniczone zastosowanie w ocenie zatok. Fale ultradźwiękowe słabo przechodzą przez kości i powietrze, a zatoki są właśnie strukturami kostnymi wypełnionymi powietrzem. Z tego powodu USG nie zastępuje tomografii komputerowej w dokładnej ocenie zatok przynosowych.

USG może mieć znaczenie w ocenie niektórych powierzchownych tkanek nosa, zmian pod skórą, obrzęków lub wybranych problemów u dzieci, ale nie jest podstawowym badaniem w diagnostyce przewlekłego zapalenia zatok. Jeśli objawy są poważne lub nawracające, lekarz częściej opiera się na badaniu laryngologicznym, endoskopii i – w razie potrzeby – TK.

Jak przygotować się do badania zatok?

Przygotowanie zależy od rodzaju badania. Do samego badania laryngologicznego i endoskopii nosa zwykle nie trzeba przygotowywać się w szczególny sposób. Warto zabrać listę przyjmowanych leków, wcześniejsze wyniki, opisy badań obrazowych i informacje o alergiach. Jeśli pacjent stosuje krople, sterydy donosowe lub leki przeciwalergiczne, dobrze powiedzieć o tym lekarzowi.

Do RTG zatok nie jest potrzebne bycie na czczo. Przed badaniem należy zdjąć elementy metalowe z okolicy głowy i szyi, np. kolczyki, łańcuszek, spinki czy okulary. Kobiety powinny poinformować personel o ciąży lub jej podejrzeniu.

Do tomografii komputerowej zatok bez kontrastu przygotowanie jest zwykle proste. Najczęściej wystarczy zdjąć metalowe przedmioty z badanej okolicy i stosować się do zaleceń personelu medycznego. Jeśli planowane jest badanie z kontrastem, pacjent może zostać poproszony o aktualny wynik kreatyniny lub eGFR, czyli badań oceniających pracę nerek. Należy też zgłosić alergie, wcześniejsze reakcje na kontrast, choroby tarczycy, cukrzycę, choroby nerek oraz ciążę.

Przed rezonansem trzeba dokładnie omówić kwestie bezpieczeństwa związane z polem magnetycznym. Metalowe elementy, implanty i urządzenia wszczepione nie muszą być bezwzględnym przeciwwskazaniem, ale zawsze wymagają sprawdzenia. Warto mieć przy sobie poprzednie opisy i obrazy, ponieważ porównanie wyników pomaga ocenić, czy zmiany są nowe, czy utrzymują się od dawna.

Najczęstsze pytania

Jakie badania zrobić na zatoki?

Najczęściej pierwszym krokiem jest badanie laryngologiczne nosa, a w razie potrzeby endoskopia. Z badań obrazowych lekarz może zlecić RTG zatok, tomografię komputerową zatok albo rezonans magnetyczny, zależnie od objawów i podejrzenia.

Czy RTG zatok wystarczy?

Czasem tak, zwłaszcza gdy lekarz potrzebuje prostej, orientacyjnej oceny. Przy przewlekłych, nawracających lub skomplikowanych problemach dokładniejsza jest tomografia komputerowa zatok.

RTG zatok – co wykrywa?

RTG zatok może pokazać m.in. zacienienie zatok, poziom płynu, pogrubienie błony śluzowej lub słabszą powietrzność zatok. Nie pokazuje jednak szczegółów tak dokładnie jak tomografia komputerowa.

Czy prześwietlenie zatok boli?

Nie. Prześwietlenie zatok jest bezbolesne i trwa krótko. Pacjent musi jedynie ustawić się w odpowiedniej pozycji i pozostać nieruchomo na czas wykonania zdjęcia.

Czy tomografia zatok jest lepsza niż RTG?

Tomografia jest dokładniejsza, bo pokazuje zatoki w przekrojach. Nie zawsze jest jednak konieczna. Wybór badania zależy od objawów, celu diagnostyki i decyzji lekarza.

Czy USG zatok u dzieci ma sens?

USG ma ograniczone zastosowanie w ocenie zatok, ponieważ kości i powietrze utrudniają obrazowanie. U dzieci lekarz może rozważyć różne metody, ale przy dokładnej ocenie zatok częściej znaczenie ma konsultacja laryngologiczna, endoskopia lub – w wybranych sytuacjach – tomografia.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Umów się na badanie obrazowe

Bibliografia